ջուր 80%
սպիտակուցներ 10֊20%
կենսական տարեր են կոչվում այն քիմիական տարի ատոմները, որոնք առաջացնում են բարդ օրգանական նյութեր(սպիտակուց, սախարոզ, գլյուկոզ, օսլա, գլիկոգեն և այլն)
մակրոտարերը կազմում են մեր օրգանիզմի 97%
Որոշիչ (դեկտեմբերի 15 առաջադրանք)
Դուրս գրել որոշիչները։
ՊՏՈԻՂԴ ՔԱՂՈՂ ՉԿԱ
Պտուղդ քաղող չկա,
Մասրենի, սարի մասրենի,
Պատիվդ պահող չկա,
Մասրենի, բարի մասրենի։
Ասում են՝ էլ մարդ չկա,
Որ փնտրի քնքշանքդ փշոտ,
Քեզ գրկի ու տաքանա,
Մասրենի, ժայռի մասրենի։
Երեսիդ նայող չկա,
Մասրենի, վայրի մասրենի,
Կրքերիդ կրակը քեզ
Թող այդպես այրի, մասրենի…
Կանգնել ես քո բարձունքին,
Մեկուսի, մենակ, մենավոր…
Իմ երես առած դարում
Դու լքված այրի, մասրենի։
ԱՆՈՒՆԴ ՏԱԼԻՍ
Հայաստա՛ն, անունդ տալիս,
Ժայռի մեջ մի տուն եմ հիշում,
Ալևոր կամուրջի հոնքին
Ծիծեռի մի բույն եմ հիշում,
Թեքված մի մատուռ եմ հիշում
Եվ բերդի տեղահան մի դուռ,
Ավերակ տաճարի մի վեմ
Եվ բեկված մի սյուն եմ հիշում:
Հիշում եմ լքված մի թոնիր,
Բերանին մամռոտած մի խուփ,
Մամռոտած որմի խոռոչում
Մասրենու վարսաթափ մի թուփ,
Աշխարհի քարերին մաշված,
Աշխարհից խռոված մի ցուպ,-
Եվ հեռվում ինչ-որ ուշացած
Ձիերի դոփյուն եմ հիշում:
Արևոտ մի սար եմ հիշում,
Ճակատին ձյունի պատառիկ,
Սարն ի վար բարակ մի առու-
Շուրթերին հայրեն ու տաղիկ,
Ցորենի կանաչ արտի մեջ
Առվույտի կապույտ մի ծաղիկ
Եվ արտի եզրին՝ մենավոր
Մի բարդու շրշյուն եմ հիշում:
Սիզիփոսի առասպելը
Աստվածները դատապարտել էին Սիզիփոսին անընդհատ լեռան գագաթը բարձրացնել մի ժայռաբեկոր, որտեղից այն ետ էր գլորվում սեփական ծանրության պատճառով։ Աստվածները հիմք ունեին կարծելու, որ անօգուտ և անհույս աշխատանքից ծանր պատիժ չի կարող լինել։
Եթե հավատալու լինենք Հոմերոսին, Սիզիփոսը մահկանացուների մեջ ամենաիմաստունն ու հեռատեսն էր։ Ըստ մի այլ ավանդության, ընդհակառակը, ավազակային կյանքի հակում ուներ։ Ես այստեղ հակասություն չեմ տեսնում։ Պարզապես տարբեր կարծիքներ կան այն պատճառների շուրջը, որոնք նրան դժոխքի անօգտակար աշխատավոր դարձրին։ Սկզբում նրան մեղադրում էին աստվածների նկատմամբ թեթևամիտ վերաբերմունք ունենալու համար։ Իբր տարածել էր նրանց գաղտնիքը։ Յուպիտերը փախցրել էր Էգինային՝ Ասոպոսի դստերը։ Հայրն անակնկալի եկավ այդ անհայտացումից, բողոքեց Սիզիփոսին։ Վերջինս, որ գիտեր առևանգման մասին, խոստացավ Ասոպոսին ամեն կերպ օգնել այն պայմանով, որ նա ջուր տա Կորնթոսի ամրոցին։ Սիզիփոսը ջրի օրհնությունը նախընտրեց երկնային շանթերից, դրա համար էլ դատապարտվեց դժոխային տանջանքների։ Հոմերոսը պատմում է նաև, թե ինչպես էր Սիզիփոսը շղթայել Մահը։ Պլուտոնը չկարողացավ հանդուրժել իր տիրակալության ամայությունն ու լռությունը, ուղարկեց պատերազմի աստծուն, որը Մահվանը խլեց հաղթողի ձեռքից։
Պատմում են մինչև անգամ, որ մոտալուտ մահն զգալով, Սիզիփոսը անխոհեմաբար ուզեց փորձել կնոջ սերը և հրամայեց մահից հետո իր մարմինը առանց թաղման արարողության շպրտել քաղաքային հրապարակը։ Շուտով նա հայտնվեց դժոխքում։ Եվ այնտեղ, վրդովված կնոջ՝ մարդասիրությանն այնքան խորթ հնազանդությունից, կողակցին պատժելու համար Պլուտոնից երկիր վերադառնալու թույլտվություն ստացավ։ Բայց երբ նորից տեսավ այս աշխարհը, վայելեց ջուրն ու արևը, քարերի տաքությունն ու ծովը, չուզեց մտնել ստորգետնյա խավարի դժոխքը։ Աստվածների հիշեցումները, զայրույթը, նախազգուշացումները, ոչինչ չօգնեց։ Դեռ երկար տարիներ նա ապրեց ծովածոցի ափին՝ ալիքների խշշոցի, հողի ժպիտների մեջ։ Աստվածներն ստիպված էին վճռական միջոցների դիմել։ Հերմեսը եկավ, բռնեց այդ անհնազանդի օձիքից ու երջանկության գրկից խլելով, քարշ տվեց դժոխք, ուր քարն արդեն պատրաստ էր։
Այսքանը բավական է, որպեսզի հասկանալի դառնա՝ Սիզիփոսը աբսուրդ հերոս է։ Այդպիսին է նա թե՛ իր ուրախությունների և թե՛ տառապանքների մեջ։ Աստվածներին արհամարհելու, մահը ատելու, կյանքը կրքոտ սիրով սիրելու համար նա դատապարտվեց ահավոր տանջանքների՝ ստիպված եղավ զբաղվել մի գործով, որը վերջ չունի։ Ահա՛ երկրային վայելքները սիրելու գինը։ Մեզ հայտնի չեն Սիզիփոսի՝ դժոխային կյանքի մանրամասները։ Առասպելները ստեղծվում են, որպեսզի բորբոքվեն մեր երևակայությամբ։ Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Սիզիփոսին, մենք կարող ենք պատկերացնել միայն, թե ինչպես էր մինչև վերջ պրկում մարմինը, որպեսզի բարձրացնի ահռելի քարը, գլորի լեռն ի վեր և հարյուրերորդ անգամ հաղթահարի նույն վերելքը։ Մենք անգամ տեսնում ենք նրա ջղաձգված դեմքը, ժայռին հպված այտը, ցեխոտ ծանրությունը պահող ուսը, սայթաքող ոտքը, փոշոտ ափերն ու երկու թևերի խիստ մարդկային ինքնավստահությունը։ Այս երկար տառա-պանքը, որ կարող է չափվել միայն աներկինք անսահմանությամբ ու անսկիզբ-անվերջ ժամանակով, պսակվում է հաջողությամբ։ Նա հասնում է իր նպատակին ու տեսնում, թե ինչպես է քարը հաշվված վայրկյաններում գլորվում խորխորատ, որտեղից նորից գագաթ պետք է բարձրացնել։ Սիզիփոսը հովիտ է իջնում։
Հենց այս վերադարձի, դադարի պահին է Սիզիփոսը հետաքրքրում ինձ։ Քար հրելուց պրկված դեմքը քարացել է արդեն։ Ես տեսնում եմ, թե ինչպես է այդ մարդը ծանր, հավասար քայլերով վերադառնում դեպի իր տառապանքը, որը վերջ չունի։ Ահա այդ՝ թեթևացած շունչ քաշելու պահը, որը կրկնվելու է, ինչպես իր տառապանքը, ինքնագիտակցության պահն է։ Լեռան գագաթից աստվածների բնակատեղին իջնելու յուրաքանչյուր ակնթարթին նա վեր է բարձրանում իր ճակատագրից։ Նա իր ժայռից ավելի կարծր է։
Եթե այս առասպելը ողբերգական է, ապա միայն այն պատճառով, որ հերոսը խելամիտ է։ Իրոք, ինչ իմաստ կունենար նրա պատիժը, եթե հաջողության հույսից ամեն քայլին գոտեպնդվեր։ Մեր օրերի բանվորը ողջ կյանքում աշխատում է նման լարվածությամբ, և նրա ճակատագիրը նվազ աբսուրդ չէ։ Բայց ողբերգական է դառնում միայն այն պահերին, երբ ինքը գիտակցում է դա։ Սիզիփոսը՝ անզոր ու ըմբոստ, աստվածների պրոլետարը, գիտի իր ծանր վիճակի անելանելիությունը. այդ մասին է նա մտածում ցած իջնելիս։ Ողջամտությունը, որ նրան պիտի տառապանք պատճառեր, հաղթանակի է վերափոխվում։ Չկա այնպիսի ճակատագիր, որը հնարավոր չլինի հաղթահարել արհամարհանքով։
Եվ այսպես, եթե հովիտ իջնելիս որոշ օրեր նա տխրում Է, որոշ օրեր էլ կարող է ուրախ լինել։ Սա չափազանցություն չէ։ Ես նորից պատկերացնում եմ, թե ինչպես է մոտենում ժայռաբեկորին Սիզիփոսը և ինչ մեծ վիշտ է ապրում։ Սակայն երբ երկրային հիշատակները պարուրում են նրան, երբ երջանկության պահանջը անհաղթահարելի է դառնում, պատահում է, որ թախիծը չքանում է մարդու հոգուց, իսկ դա արդեն ժայռի հաղթանակն է, մարդը՝ ինքը ժայռ է։ Խորունկ վիշտը դժվար է տանել։ Դրանք մեր Գեթսեմանիի գիշերներն են։ Բայց մեզ ճնշող ճշմարտությունները հայտնի դառնալուն պես տարրալուծվում են։ Այդպես Էդիպը ինքն էլ չիմանալով սկզբում, համակերպվում էր ճակատագրին։ Դժբախտությունն սկսվում է այն պահից, երբ նա հասկանում է դա։ Բայց այդ նույն պահին կուրացած ու հուսահատ Էդիպը իմանում է նաև, որ իրեն աշխարհին կապող միակ կապը աղջկա նուրբ ձեռքն է։ Հնչում են նրա պաթետիկ բառերը. «Չնայած այդքան փորձություններին, իմ առաջացած տարիքն ու մեծահոգությունն ինձ ստիպում են խոստովանել, որ ամեն ինչ լավ է»։ Սոֆոկլեսի Էդիպը, ինչպես նաև Դոստոևսկու Կիրիլովը այսպիսով ստեղծում են աբսուրդ հաղթանակի բանաձևը։ Անտիկ իմաստնությունը միանում է ժամանակակից հերոսականությանը։
Աբսուրդի բացահայտումը միշտ զուգակցվում է երջանկության ձեռնարկ գրելու գայթակղությանը։ «Ի՞նչ, այդքան նեղ արահետ ընտրել…»։ Բայց չէ՞ որ միայն մի աշխարհ կա։ Երջանկությունն ու աբսուրդը նույն մայր հողի երկու զավակներն են։ Նրանք անբաժանելի են իրարից։ Սխալ կլիներ, իհարկե, պնդել, թե երջանկությունն առաջանում է աբսուրդի հայտնությունից։ Պատահում է, որ աբսուրդի զգացողությունն է երջանկությունից ծնվում։ «Ինձ թվում է՝ ամեն ինչ լավ է»,— ասում է Էդիպը։ Իրոք սուրբ բառեր են, արձագանքում են մարդկային դաժան ու ինքնամփոփ տիեզերքում։ Նրանք մեզ սովորեցնում են, որ ամեն ինչ վերջացած չէ, վերջացած չէր։ Նրանք այս աշխարհից վռնդում են Աստծուն, որն իր հետ բերել էր անբավարարվածության և անիմաստ տառապանքի զգացում։ Այդ բառերը ճակատագրի ղեկը հանձնում են մարդուն, նրան ստիպում տնօրինել։
Սիզիփոսի լուռ երջանկության պատճառը հենց դա է։ Իր ճակատագիրն իրեն է պատկանում։ Իր գործն իր քարն է։ Ճիշտ այդպես աբսուրդ մարդը մտասևեռվելով իր տառապանքների վրա, բոլոր կուռքերին ստիպում է սսկվել։ Եվ ահա, տիեզերքում, ուր անսպասելիորեն լռություն էր հաստատվել, լսվում են հազարավոր նուրբ, հիասքանչ երկրային ձայներ։ Այս տարերային և խորհրդավոր կանչերը, բոլոր հրահրող դեմքերը հակառակ իմաստ ունեն և հաղթանակի արժեք են ստանում։ Առանց ստվերի արև չկա, գիշերվա գոյությունն Էլ պետք է ընդունել։ Աբսուրդ մարդն ասում Է՝ այո՛, և նրա եռանդն անսպառ է դառնում։ Գոյություն ունի անձնական և ոչ թե ի վերուստ կառավարվող ճակատագիր, կամ ծայրահեղ դեպքում կա միայն մի ճակատագիր, որը աբսուրդ մարդը համարում է անհուսալի ու արհամարհելի։ Մնացած բոլոր դեպքերում նա զգում է, որ ինքն է իր օրերի տերը։ Ահա այդ ակնթարթային պահերին, երբ մարդը հետադարձ հայացք է նետում ապրած կյանքի վրա, Սիզիփոսը վերադառնալով դեպի իր քարը՝ տարվում է ճակատագիր դարձած անկապ դեպքերի հաջորդականությամբ, որ ինքն է ստեղծել, ի մի բերել հիշողությամբ, ամրապնդել մոտակա մահով։ Եվ այսպես, ընդունելով այն ամենի մարդկային լինելը, ինչը մարդկային ծագում ունի, տեսնել ուզող և գիշերվա անվերջ լինելն իմացող կույրը՝ Սիզիփոսը, շարունակում է քայլել։ Ժայռը դեռ գլորվում է։
Ես թողնում եմ Սիզիփոսին լեռան ստորոտում։ Ամեն մարդ ունի իր ժայռը։ Բայց Սիզիփոսը սովորեցնում է գերագույն հավատարմություն, որը ժխտում է աստվածներին ու ժայռեր է բարձրացնում։ Նրան նույնպես թվում է, թե ամեն ինչ լավ է։ Այս, առանց գերագույն տիրոջ մնացած տիեզերքը նրան չի թվում ո՛չ ամուլ, ո՛չ էլ ճղճիմ։ Քարի յուրաքանչյուր փշուրը, կեսգիշերային լեռան վրա փայլատակող յուրաքանչյուր հանքաբեկորը ինքնին աշխարհներ են ստեղծում։ Հենց միայն գագաթներ նվաճելու համար թափված ջանքերը բավական են, որ լցնեն մարդու սիրտը։ Սիզիփոսին պետք էպատկերացնելերջանիկ։
1․Ո՞վ է Սիզիփոսը։ Սիզիփոսը եղել է Կորնթոս քաղաքի հիմնադիրը և թագաովորը, նա պատժվել է իր խարդախության և շահախնդրության համար։
2․Ի՞նչ է նշանակում սիփոսյան աշխատանք արտահայտությունը։ Անիմաստ և անօգուտ աշխատանք։
3․Ո՞րն է ստեղծագործության գաղափարը։ Ստեղծագործությունը մարդու անօգուտ աշխատանքի մասին է, որի պատճառով մարդը մոռանում է իր նպատակի մասին և շարունակում զբաղվել անօգուտ աշխատանքով։
4․Գտիր առավել տպավորիչ մասը և վերլուծիր։
Supernatural
Supernatural-ը ամերիկյան մութ ֆանտաստիկ դրամատիկ հեռուստասերիալ է, որը ստեղծվել է Էրիկ Կրիպկեի կողմից: Այն առաջին անգամ հեռարձակվել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 13-ին, The WB-ով, այնուհետև դարձել է CW-ի իրավահաջորդների շարքը: Գլխավոր դերերում՝ Ջարեդ Պադալեկին՝ Սեմ Վինչեստերի և Ջենսեն Էքլսի դերում՝ Դին Վինչեստերի դերում: , սերիալը հետևում է երկու եղբայրներին, երբ նրանք որսում են դևեր, ուրվականներ, հրեշներ և այլ գերբնական էակներ: Սերիալը արտադրվել է Warner Bros. Television-ի կողմից՝ Wonderland Sound և Vision-ի հետ համատեղ: Կրիպկեի հետ միասին գործադիր պրոդյուսերներ են եղել McG-ն և Ռոբերտը: Երգիչ, Ֆիլ Սգրիչիան, Սերա Գեմբլը, Ջերեմի Կարվերը, Ջոն Շիբանը, Բեն Էդլունդը և Ադամ Գլասը: Նախկին գործադիր պրոդյուսեր և ռեժիսոր Քիմ Մաններսը մահացել է թոքերի քաղցկեղից չորրորդ սեզոնի արտադրության ժամանակ:
Սերիալը նկարահանվել է Վանկուվերում, Բրիտանական Կոլումբիայում և հարակից շրջաններում և մշակվում էր մոտ տասը տարի, քանի որ ստեղծող Կրիպկեն մի քանի տարի անհաջող ցուցադրեց այն: Օդաչուն(1 սերիան) դիտել է մոտ 5,69 միլիոն հեռուստադիտող, և վարկանիշները՝ առաջին չորս սերիաները ստիպեցին ՀԲ-ին վերցնել սերիալը մի ամբողջ սեզոնի համար: Սկզբում Կրիպկեն ծրագրել էր սերիալը երեք սեզոնի համար, բայց ավելի ուշ այն ընդլայնեց մինչև հինգ: Հինգերորդ սեզոնը ավարտեց սերիալի հիմնական պատմությունը, և Կրիպկեն հեռացավ սերիալից։ Սերիալը շարունակվեց ևս 10 սեզոն՝ նոր շոուներներով, ներառյալ՝ Սերա Գեմբլը, Ջերեմի Կարվերը, Ռոբերտ Սինգերը և Էնդրյու Դաբը։ Սերիալը թարմացվել է տասնհինգերորդ և վերջին սեզոնով, որը բաղկացած էր 20 էպիզոդից, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2019 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ Սերիալի ավարտը 2020 թվականի նոյեմբերի 19-ին է։ Հեռարձակվել է 327 սերիա։
Էկստրեմոֆիլներ
Extremophiles կենդանի էակների (ներառյալ բակտերիաների և միկրոօրգանիզմների) հավաքական անունն է, որոնք կարող են ապրել և վերարտադրվել ծայրահեղ բնապահպանական պայմաններում (ջերմաստիճանի, ճնշման , թթվայնության չափազանց բարձր կամ ցածր արժեքներ , թթվածին և այլն): Համեմատության համար ավելի բարեխառն միջավայրում ապրող օրգանիզմները կարելի է անվանել մեզոֆիլներ կամ նեյտրոֆիլներ։
1980-ականներին և 1990-ականներին կենսաբանները հայտնաբերեցին, որ մանրէաբանական կյանքն ունի զարմանալի ճկունություն՝ գոյատևելու էքստրեմալ միջավայրերում, օրինակ՝ չափազանց տաք կամ թթվային խորշերում, որոնք լիովին անհյուրընկալ կլինեն բարդ օրգանիզմների համար: Որոշ գիտնականներ նույնիսկ եկել են այն եզրակացության, որ կյանքը Երկրի վրա կարող է առաջանալ օվկիանոսի հատակին գտնվող ստորջրյա հիդրոթերմալ օդանցքներից: Ըստ աստղաֆիզիկոս Սթայն Սիգուրդսոնի՝ «40 միլիոն տարվա վաղեմության կենսունակ բակտերիաների սպորներ են հայտնաբերվել, և մենք գիտենք, որ դրանք շատ դիմացկուն են ճառագայթմանը»։ 2013 թվականի փետրվարին գիտնականները հայտնել են մի մանրէի հայտնաբերման մասին, որն ապրում է լճի ցրտին և մթությանը, որը թաղված է Անտարկտիդայում կես մղոնանոց սառույցի շերտի տակ։ 2013 թվականի մարտի 17-ին հետազոտողները ներկայացրել են տվյալներ, որոնք ենթադրում են, որ Մարիանյան խրամուղու հատակում առկա է մանրէային կյանք։ Այլ գիտնականներ հրապարակել են նմանատիպ հետազոտություններ այն մասին, որ մանրէները բնակվում են ժայռերի վրա՝ ծովի հատակից 579 մետր խորության վրա, օվկիանոսի 2590 մետրի տակ՝ ԱՄՆ հյուսիս-արևմտյան ափերի մոտ։ Ինչպես ասաց մի հետազոտող. «Դուք կարող եք գտնել մանրէներ ամենուր, նրանք չափազանց հարմարվող են պայմաններին և գոյատևում են, որտեղ էլ որ լինեն»:
Рубен Ахвердян
Родился в 1950 г. в интеллигентской семье. Отец — Левон Ахвердян, был академиком, директором Института искусств Академии наук. Мать, Сирануш Аюнц — театральный критик. Будучи по натуре драчуном и хулиганом, Рубен сменил несколько учебных заведений и только в одной из вечерних школ смог получить аттестат. В 1975 г. окончил режиссёрский факультет Ереванского театрального института, позднее совершенствовал свое мастерство у Юрия Любимова и Марка Захарова, которых и считает своими учителями. Работал на Гостелерадио Армении, поставил несколько спектаклей в Ереване, из которых самой успешной стала телепостановка «Мельница сатаны».
Один из основоположников авторской песни в Армении. Первый альбом — «Песни любви и надежды», вышел в Париже в 1985 году. До 1988 г. песни Ахвердяна официально находились под запретом в Советской Армении. Автор известных песен «Еревани гишернерум» (Ереванскими ночами), «Мер сиро ашуна» (Осень любви нашей), «Покрик навак» (Кораблик) и других. Написал несколько мюзиклов и серий детских песен. Выступал с гастролями во Франции, в США, Югославии, Италии, Ливане и других странах.
Գործնական աշխատանք
1. Դո՛ւրս գրել տեքստում եղած թվականները, որոշե՛լ գրության
ձևը (արաբական թվանշաններով, այբուբենի տառերով և այլն)։ Թվականները
գրել բառերով և նշե՛լ տեսակները։ Դո՛ւրս գրել նաև թվականներով
կազմված բառերը (գոյական, ածական)։
Զվարթնոց. Վաղարշապատի Ս. Գրիգոր. վաղ միջնադարի հայկական ճարտարապետության
հուշարձան Արարատյան դաշտում՝ Էջմիածնից 3 կմ հարավ։
Ըստ հայ պատմիչների վկայության և պահպանված հունարեն արձանագրության՝
կառուցել է Ներսես Գ Իշխանցի (Շինող) հայոց կաթողիկոսը, և նրա գահակալության
տարիներից էլ՝ 641-661, արտածվում է Զվարթնոցի կառուցման ժամանակը։
Ըստ Մովսես Կաղանկատվացու՝ Զվարթնոցը օծվել է 652-ին։ Թ. Թորամանյանի
կարծիքով շինարարությունը սկսվել է 643-ին և հիմնականում ավարտվել 652-ին։
Զվարթնոցը կանգուն է եղել մինչև X դ. վերջը. ավերման պատճառի մասին մեզ
հայտնի պատմական աղբյուրները լռում են։ Ըստ պեղված նյութերի՝ նախքան
Զվարթնոցը այստեղ եղել են հնագույն և IV-V դդ. կառույցներ։ Տեղանքի ցածրիկ,
շրջանաձև բլրակը պարագծով շրջապատված է յոթաստիճան բազմանիստ հենապատով
(բացի հարավարևմտյան մասից, ուր պալատն է)՝ կազմելով սալահատակ
պատվանդան, որի կենտրոնում կառուցվել է տաճարը։ 1905-ին Թ. Թորամանյանը
ստեղծեց Զվարթնոցի գիտական վերակազմությունը։ Ըստ պահպանված
հատակաձևի և այդ վերակազմության՝ կառույցի ծավալատարածական հորինվածքի
կորիզը քառակոնքն է, որը ցածում շրջապատված է երկհարկ պարարկյալ
սրահով (տրամագիծը՝ 35,75 մ), իսկ վերևում՝ կիպ պարփակված գլանային պատով։
Կիսագմբեթ, հիմնական առանցքներով խաչաձև տեղադրված 4 կոնքերը
միմյանց են կապվում բարդ կտրվածքի, զանգվածեղ, վերևում կամարակապ մայր
մույթերով՝ գմբեթակիր քառակուսին, որից անցումը թմբուկի բոլորակին իրականացված
է առագաստների միջոցով։ Կոնքերը, բացի արևելյանից, որը հոծ է և ամփոփում
է բեմը, իրենց ստորին մասում սյունակազմ են (6-ական սյուն, տրամագիծը՝
0,6 մ)։ Սյուներն ավարտվում են կողովաձև, խոյազարդ խոյակներով և
միմյանց կապվում կամարներով։
Ըստ «Հայկական սովետական հանրագիտարանի»
արաբական-3-քանակական , 641-քանակական,661-քանակական, 652-քանակական, 643-քաղաքական,1905-քանակական,35,75- ,4-քանակական, 6-ական-բաշխական,0,6
երեք, վեց հարյուր քառասունմեկ, վեց հարյուր վաթսունմեկ, վեց հարյուր հիթսուներկու, վեց հարյուր քառասուներեք, հազար ինը հարյուր հինգ, չորս, վեցական
հռոմեական-X, IV-V,
այբուբենի տառերով- Գ
2. Գրե՛լ բառերով։
9- ինը, 12- տասներկու, 99-իննսունինը, 50-հիսուն, 60-վաթսուն, 70-յոթանասուն, 80-ութսուն, 100-հարյուր, 1938- հազար ինը հարյուր երեսունութ, II- երկրորդ, III-երրորդ, IV-չորորդ։
3.Ո՞ր շարքի բոլոր թվականներն են կազմությամբ պարզ
(արմատական):
1. տասնինը, երեսուն, ինը
2. քառասուն, մեկ, հազար
3. յոթ, միլիարդ, հարյուր
4. տասը, երկու, տասնմեկ
5. ինը, միլիարդ, քսանչորս
6. տասնութ, քսանութ, հարյուր
7. տասնմեկ, երեսուն, երեք
8. տասը, երկու, տասնմեկ
Հայկական լեռնաշխարհ
Հայոց Լեռնաշխարհի տարածքը մոտ 450 հազար քառակուսի կիլոմետր է, եթե վերցնենք միայն Մեծ Հայքը և Փոքր Հայքը։ Իսկ եթե Հայոց Լեռնաշխարհի մեջ հաշվենք նաև Հայոց Կիլիկիան կամ Սիսվանը և Հայոց Միջագետքը, ապա Լեռնաշխարհի տարածքը 586 հազար քառակուսի կիլոմետր է։ Լեռնաշխարհի տարածքում գոյություն ունի Հայաստանի Հանրապետությունը և նրա Արցախի մարզը, որն առայժմ ձևականորեն կոչվում է Արցախի Հանրապետություն, սակայն պետք է վերջնականապես միանա Մայր Հայրենիքին՝ Հայաստանի Խորհրդարանի 1989 թվականի դեկտեմբերի 1–ի որոշման համաձայն։ Հայաստանի Հանրապետության տարածքը ԽՍՀՄ–ում՝ մինչև Արցախյան ազատագրական պատերազմում տարած հաղթանակը՝ կազմում էր մոտ 29 800 քառ. կմ։ Սակայն, Արցախի հիմնական մասի, ինչպես նաև հարակից Սյունիքի ու Ուտիքի նահանգների որոշ տարածքների ազատագրումից հետո, Հայաստանի Հանրապետության ներկայիս տարածքը՝ Արցախ մարզի հետ միասին հասնում է մոտ 42 000 քառ. կմ–ի, այդպիսով կազմելով Հայկական լեռնաշխարհի տարածքի մոտ 9 տոկոսը։ Գրեթե նույնքան տարածք է զբաղեցնում Հայկական լեռնաշխարհի այն հատվածը, որը պատկանում է Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը։ Ադրբեջանի Հանրապետությունում տարածքում են գտնվում լեռնաշխարհի նահանգներից Ուտիքը՝ իր մեծագույն մասով՝ ներառյալ Գարդման գավառը, Մեծ Հայքի Սյունիքի նահանգի Երնջակ Ճահուկ գավառները, Նախիջևանը, Գողթնը ինչպես նաև Մեծ ՀայքիԱյրարատ աշխարհի Շարուր, գավառը, որոնք ներկայումս մտնում են Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված հայկական Նախիջևան երկրամասի (Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության) մեջ, որը Ադրբեջանին է անցել Հայաստանի դեմ 1920թ․ տեղի ունեցած ռուս–թուրքական համատեղ ագրեսիայի հետևանքով։ Այսպիսով Ադրբեջանին է անցել Հայաստանի պատմական տարածքների գրեթե ինից տասը տոկոսը՝ մոտ 42–45 հազ․ քառ. կմ։ Հայկական լեռնաշխարհի զգալի մակերեսով տարածքներ կան Վրաստանում՝ Ջավախքը, Թռեղքը (Թռէղք), կենտրոնը՝ Ծաղկա (Ծաղկայ), Բողնոփոր գավառը, կենտրոնը՝ Բողնիս, Մանգլյաց փոր գավառը (Մանգլեաց փոր), կենտրոնը՝ Սակուրեթ (Սակուրէթ)։ Ընդամենը շուրջ 20 հազ․ քառ․ կմ։ Հայկական բարձրավանդակի մոտ երեք քառորդը՝ գրեթե 440 հազ․ քառ․ կմ, այժմ գտնվում է Թուրքիայի Հանրապետության կազմում։
Գոյականի հոլովում
Գործնական աշխատանք
1։ Առանձին սյունակներով դո՛ւրս գրել յուրաքանչյուր հոլովով դրված գոյականները։
Լորը մեր ժողովրդի սիրած թռչուններից է։ Դեռևս միջին դարերում հայ21
մանրանկարիչները այդ անմեղ ու գեղեցիկ թռչունին անմեռ գույներով նկարել են մագաղաթյա գրքերի լուսանցքներում և գլխազարդերի մեջ։ Հիշատակենք 1280 թվականին Կիլիկիայում Պողոս գրչի ձեռքով գրված մի Ավետարանի ծաղկազարդ խորանը, որի վրա խոտերի և տերևների մեջ լորեր են կանգնած՝ կտուցները բացած կանչելիս։ Մեր ժողովուրդը իր այդ սիրելի թռչնակի մասին տաղեր է հորինել ու երգել դարեդար։
Ուղղական- Լորը,հայ,մանրանկարիչները,Պողոս,խորանը,լորեր,կտուցները,ժողովուրդը,տաղեր:
Սեռական- ժողովրդի,գրչի,Ավետարանի,խոտերի,թռչնակի:
Տրական- թռչունին:
Բացառական- թռչուններից:
Գործիական- գույներով,ձեռքով:
Ներգոյական- դարերում, լուսանցքներում, գլխազարդերի մեջ, Կիլիկիայում,տերևների մեջ:
2։ Հոլովե՛լ քաղաք, սենյակ, ծառուղի, թերակղզի բառերը
(եզակի և հոգնակի)։
Ուղղական- քաղաք,քաղաքներ,սենյակ, սենյակներ, ծառուղի,ծառուղիներ,թերակղզի,թերակղզիներ:
Սեռական- քաղաքի,քաղաքների,սենյակի, սենյակների, ծառուղու,ծառուղիների,թերակղզու,թերակղզիների:
Տրական- քաղաքին,քաղաքներին,սենյակին, սենյակներին, ծառուղուն,ծառուղիներին,թերակղզուն,թերակղզիներին:
Բացառական- քաղաքից,քաղաքներից,սենյակից, սենյակներից, ծառուղուց,ծառուղիներից,թերակղզուց,թերակղզիներից:
Գործիական- քաղաքով,քաղաքներով,սենյակով, սենյակներով, ծառուղով,ծառուղիներով,թերակղզով,թերակղզիներով:
Ներգոյական- քաղաքում,քաղաքներում,սենյակում, սենյակներում, ծառուղում,ծառուղիներում,թերակղզում,թերակղզիներում:
քաղաքի մեջ ,քաղաքների մեջ ,սենյակի մեջ, սենյակների մեջ, ծառուղու մեջ,ծառուղիների մեջ,թերակղզու մեջ,թերակղզիների մեջ:
3։ Արտագրե՛լ նախադասությունները՝ փակագծերում
տրված գոյականները անհրաժեշտ հոլովով, առումով և թվով գրելով համապատասխան տեղերում։
1. Սարի գագաթից երևում էին մոտակա գյուղի բոլոր տները, իսկ ճերմակ մշուշի մեջ
նշմարվում էր մեկ այլ գյուղ։ (գյուղ, գագաթ, մշուշ)
2. Ասֆալտապատ ճանապարհով սլացող մեքենան կանգ առավ ճամփեզրի ցայտաղբյուրի մոտ, և
մեքենայից ելավ վարորդը՝ մի ալեհեր մարդ։ (ճամփեզր, մեքենա, ճանապարհ)
3. Մեր շուրջը սփռված դաշտում երևում էին աշխատող մարդիկ, որոնք երբեմն հայացքները
ուղղում էին մեր կողմը։ (հայացք, դաշտ, մարդ)
4. Այդ հինավուրց ձեռագրերում արժեքավոր տեղեկություններ կային, որոնք խիստ հետաքրքրեցին գիտաժողովին
մասնակցող մասնագետներին։ (տեղեկություն, ձեռագիր, գիտաժողով)
5. Ամբողջ օրը աշխատած վարպետը գործն ավարտել էր, և հիմա գոհունակությամբ նայում էր իր
աշխատանքի արդյունքին։ (գոհունակություն, վարպետ, օր)
6. Գեղարվեստական նոր ֆիլմի ցուցադրումն ավարտվել էր, և հադիսատեսները խումբ-խումբ ելնում
էին դահլիճից։ (հանդիսատես, դահլիճ, ցուցադրում)
7. Նրա աշխատանքի վայրին մոտ գտնվող փողոցում վերջերս նոր խանութ է բացվել,
որտեղ վաճառվում են բազմազան իրեր։ (իր, փողոց, վայր)
8. Աստղերը մեկ-մեկ մարում էին երկնքում, փչում էր վաղորդյան սառը քամին, և լիճը,
թեթև ծփանքով արթնանում էր ուշ աշնան երկար գիշերվա նիրհից։
(քամի, երկինք, աշուն)
9. Երկրորդ կուրսի ավագը բերել էր հաջորդ քննության հարցաշարը, և տարբեր
շարքերում նստած ուսանողները դասագրքից որոնում էին հարցերին վերաբերող
թեմաները և տետրում նշում էջերը։ (քննության, դասագիրք, կուրս)
10. Վերջերս կազմակերպված մրցույթին մասնակցեցին արվեստի դպրոցում սովորող շատ
երեխաներ, որոնց աշխատանքներն արժանացան տարբեր մրցանակների։
(մրցույթ, մրցանակ, դպրոց)
Make the past simple or past continuous tense
1) We were eating (eat) dinner at 8pm last night (we started eating at 7:30).
2)Yesterday I went (go) to the Post Office, bought (buy) some fruit at the supermarket and read (read) a book in the park in the afternoon.
3) We were watching (watch) TV when we heard (hear) a loud noise.
4) Julie was (be) in the garden when Laurence arrived (arrive).
5) A: What were you doing (do) at 3pm yesterday? B: I was cleaning (clean) my house.
6) Last year I visited (visit) Paris and Rome.
7) They were having (have) dinner when the police came (come) to the door.
8) He was working (work) in the garden when he found (find) the money.
9) Laura was studying (study) at 11pm last night.
10) He was sleeping (sleep) when the doorbell rang (ring).
Սարգիս Գրիգորյան 