Թուրքական հրամանատարությունը կարևոր նշանակություն էր տալիս Կովկասյան ակատին: Այս ուղղությամբ թուրքերը կենտրոնացել էին 300հազարանոց երրորդ բանակը: Երբ գերմանակն և թւորքական ռազմանավերը 1914թ. հոկտեմբերի 16-17-ը անսպասելի հարվածներ հասցրին Ռուսաստանի սևծովյան նավահանգիստներին, ռուսական կառավարությունը մի քանի օր անց պաշտոնապես պատերազմ հայտարարեց Օսմանյան կայսրույունը: Պատերազմի սկզբում ռուսները Կովկասյան ճակատում ունեին մոտ 182-հազարանոց զորք: Մեկ ամիս անց ճակատային գիծը Բաթումի մոտից ձգվում էր մինչև Ուրմիա լճից Արևելք ընկած վայրերը: Կովկասյան ակատում առաջին նշանավոր իրադարձությունը Սարիղամիշի ակատամարտն էր: Այն ընթացավ 1914թ. դեկտեմբերի 9-ից մինչև հունվարի 5-ը: Թուրքական երրորդ բանակը, որի հրամանատրությունն անձամբ ստանձնել էր Էնվեր փաշան, կարողացավ գրավել Օլթին, Արդահանը և Կարս-Սարիղամիշի շրջանում դուրս գալ ռուսական զորքերի թիկունքը: Սակայն ռուս զինվորների ու հայ կամավորների հերոսական կռիվների շնորհիվ օսմանյան 90-հազարանոց բանակը գլխովին ջախջախվեց: Էնվերը մի կերպ խուսափեց գերի ընկնելուց: Թուրքական զորքից փրկվելու միայն 12000 հոգի: Թուրքերը միաժամանակ հարձակման էին անցել Իրանի հյուսիսում: Օսմանյան կանոնավոր ուժերը և տեղական թուրք-քուրդ-թաթարական խաժամուժը հաշվեհարդար տեսան Ատրպականի հայերի նպատմամբ: 1915թ. հունվարի դրությամբ այդ վայրերից մոտ 50 հազար հայ էր ներգաղթել Այսրկովկաս: Ռուսական կովկասյան բանակը 1915. գարնանը գրավեց ՝ Թավրիզը, Վանը: Ռուսական զորամասերը, նրանց հետ նաև հայկական կամավորական ուժերը հասան Մուշի և Բիթլիսի մատույցները, բայց այս անգամ չկարողացան գրավել այդ շրջանները: Անսպասելիորեն Վանի զորախումբը 1915թ. հուլիսի կեսերին նահանջեց: Ռուսական զորքը օգոստոսի սկզբին վերստին նվաճեց նախկին դիրքերը, սակայն Բիթլիսի և Մուշի հայությունն այդ ընթացքում կոտորածների ենթարկվեց թուրքերի կողմից: Կովկասյան ճակատում թվական շոշափելի առավելույուն ապահովելով ՝ ռուսական զորքերը 1915թ. վերջից անցան վճռական գործողությունների: Ձմռան դաժան սառնամանիքի պայմաններում 1916թ. փետրվարի 3-ին նրանք գրավեցին Էրզրումը: Դա Կովկասյան ճակատում ռուսների ամենախոշոր հաղթանակն էր, այնուհետև Կովկասյան բանակը մի քանի ամսվա ընացքում գրավեց Տրապիզոն, Ռրզնկա և Բաբերդ քաղաքները: Այսպիսով Ռուսաստանը 1916թ. ամռան վերջին գրավել էր Նատանտի իր դաշնակիցներ Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի հետ որոշված ՝ Օսմանյան կայսրությունից իրեն հասանելիք տարածքները և շատ քիչ փոփոխույուններով այդ դիրքերում մնաց մինչև 1917թ. վերջը:
Ապրիլի 5-11
Նկարագրել միջազգային հարաբերությունները 19-րդ դարի վերջ-20-րդ դարի սկիզբին:
Միջազգային հարաբերություններ, երկրների միջև հարաբերությունները, ինքնիշխան պետությունների, միջկառավարական կազմակերպությունների, միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունների, ինչպես նաև հասարակական կազմակերպությունների և միջազգային ձեռնարկությունների դերը ուսումնասիրող դիսցիպլինա։
Միջազգային հարաբերություննեը գիտական և հանրային քաղաքականության ոլորտ է և այն կարող է լինել պոզիտիվ և նորմատիվ, քանի որ վերլուծում և սահմանում է պետության արտաքին քաղաքականությունը։ Որպես քաղաքական գործունեություն՝ միջազգային հարաբերությունները հայտնի են դեռևս հույն պատմաբան Թուկիդիդեսի ժամանակվանից (մոտ. Ք.Ա 460-395)։ 20-րդ դարի սկզբին միջազգային հարաբերությունները դարձավ գիտության առանձին ճյուղ քաղաքագիտություն մեջ։ Կարելի է ասել, որ այն ներառում է նաև այլ գիտությունների տարրեր[1]։
Բացի քաղաքագիտությունից, միջազգային հարաբերությունների ոլորտը ընդգրկում է գաղափարներ տեխնոլիգիայից և ճարտարագիտությունից, տնտեսագիտությունից և պատմությունից, միջազգային իրավունքից, փիլիսոփայությունից, աշխարհագրությունից և սոցիոլոգիայից, մարդաբանությունից, քրեաբանությունից, հոգեբանությունից, մշակութաբանությունից։ Միջազգային հարաբերությունները ուսումնասիրում է նաև գլոբալիզացիան, պետությունների ինքնիշխանությունը, միջազգային անվտանգությունը, բնապահպանական կայունությունը, միջուկային զենքի տարածումը, ազգայնականությունը, տնտեսական զարգացումը և համաշխարհային ֆինանսները, ահաբեկչությունը և կազմակերպված հանցագործությունը, արտաքին միջամտությունը և մարդու իրավունքները։
Ներկայացնել Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական ծրագրերը Մերձավոր Արևելքում:
Օսմանյան կայսրությունը միառժամանակ հետաձգում էր իր մուքտը համաշխարհային կռվի թատերաբեմ: Նախորդ տարիներին սկսված ռազմական նախապատրաստությունները հնարավորինս ավարտում տեսքի բերելու նպատակով երկրի իշխող վերնախավը օգոստոսի 1-ից հետո երեք ամիս շարունակ վարեց առերևույթ չեզոքութան քաղաքականություն:
Երիտթուրքերի համար պատերազմը պատեհ առիթ էր՝ Ռուսաստանի և բալկանյան երկրների հետ դարավոր “հաշիվները մաքրելու” համար: Գլխավոր պատճառը, որ դրդեց երիտթուքերին ներքաշվելու պատերազմի մեջ, թուրք-ռուսական հակամարտությունն էր: Նրանք մտադիր էին Ռուսական կայսրությունում բնակվող թուրքալեզու, ինչպես նաև մահմեդական մյուս ժողովուրդներին օգտագործել ռուսների դեմ և ապագայում միովրել նրանց “Մեծ Թուրանի” մեջ:
Ռուսաստանը ևս մեծ ակնկալիքներ ուներ ռուս-թուրքական հերթական պատերազմից: Ցարական ռազմաքաղաքական վերնախավը ձգտոիմ էր ընդլայնելու իր ազդեցության ոլորտները՝ տեր դառնալու սևծովյան նեղուցներին և Կ. Պոլսին, ազատորեն դուրս գալու դեպի Միջերկրական ծով, նվաճելու Արևմտյան Հայաստանը, ամրապնդելու իր դիրքերն Իրանում: Դա հնարավորություն կտար հաստատվելու Մերձավոր Արևելքի շահութաբեր տարածաշրջանում:
Ներկայացնել ռուսական զորքի Վանից անսպասելի նահանջի հետևանքները:
Ռուսական կովկասյան բանակը 1915 թ. գարնանը գրավեց Թավրիզը, Վանը: Ռուսական զորամասերը, նրանց հետ նաև հայկական կամավորական ուժերը հասան Մուշի և Բիթլիսի մատույցները, բայց այս անգամ չկարողացան գրավել այդ շրջանները: Անսպասելիորեն Վանի զորախումբը 1915 թ. հուլիսի կեսերին նահանջեց:
Ռուսական զորքը օգոստոսի սկզբին վերստին նվաճեց նախկին դիրքերը, սակայն Բիթլիսի և Մուշի հայությունն այդ ընթացքում կոտորվեց թուրքերի կողմից:
Կոնֆլիկտ
- Հակադիր շահերի, հայացքների, ձգտումների բախում, ընդհարում, պայքարի հասցնող տարաձայնություն, սուր վեճ։
- Գեղարվեստական ստեղծագործության մեջ պատկերված գործող ուժերի՝ կերպարի ու հանգամանքների, մի քանի կերպարների կամ կերպարի տարբեր կողմերի միջև եղած հակամարտությունը, հակասությունը։ Լինելով զարգացող գործողության հիմքը, կոնֆլիկտ նրա ընթացքին համեմատ անընդհատ փոխակերպվում է, գնալով դեպի կուլմինացիա և հանգուցալուծում։ Այսպիսով ստեղծագործության համար ապահովվում է ներքին դիալեկտիկական միասնությունն ու ամբողջականությունը։ Կյանքի հակադիր ուժերի մշտական պայքարը դրսևորվում է բազմազան ձևերով՝ սոցիալ-քաղաքական ուժերի անհաշտ հակադրությունից (կոլիզիա) մինչև անձնական շահերի բախում (ինտրիգ)։
Ex 4(b,c)
2 been reading
3 he is had
4 I have cut
5 she is cut
6 You have won
7 Has been knowning
8 I have been
2 Didn’t you finished that book yet?
3 He looks terrible! What did he do all night.
4 Does that singer made any CDs yet?
5 I’m sorry, I didn’t start my homework yet.
6 My brother works really harder when he wants to. He cleaned four rooms this morning!
7 It’s rains for days — will it ever stop?
Գործնական աշխատանք
1․ Գծերի ձոխարեն գրել Վ կամ Ֆ:
Սֆինքս, հավք, գովք, ասֆալտ, փլավ, հարավային, ավտոմեքենա, նավթ, օվկիանոս, նավթավառ, զավթել, Աֆրոդիտե, Ավրորա, թավշյա, ավտոմատ, հազիվհազ, ֆշշոց (օձի), վշշոց (ջրի), թովչանք, նզովք, կաթված, սֆինքս, նավթամուղ, Ավղանստան, Խոսրով:
2․ Գծերի փոխարեն գրել Ժ կամ Շ:
Դժխեմ, դժնի, երաժիշտ, աժդահա, գժտվել, դժխո, դժխուհի, նշտար, նշդարենի, երաշտ, երաշտահավ, հուժկու, օժտվել, պատշգամբ:
3․ Գծերի փոխարեն գրել Ռ կամ Ր:
Սարսուռ, բարբառել, կարկառուն, վառվռուն, խրճիթ, ծարավ, բրոնզ, մարմար, պառկել, ջղագրգիռ, գորգոռալ, հոգեթրթիռ, ժխոռ, բարբառ, ահասարսուռ:
4․ Տեքստը գրի՛ր`
ա) օդաչուի անունից,
Այսոր շատ դժվար անցավ թռիչքը տեխնիկական խաբանումների պատճառով։
բ) որպես լրագրող,
Ցույցերը կառավարության շենքի բակում դեռ շարունակվում են։
գ) որպես մի մարդ, որ չի հավատում և չի ուզում, որ մյուսները հավատան:
Գործնական աշխատանք
Տրված բառերով կազմի՛ր բառակապակցություններ` նրանց ավելացնելով ինչպիսի՞, ո՞ր, ո՞ւմ, ինչի՞ հարցերին պատասխանող լրացումներ: Ընդգծի՛ր գլխավոր և երկրորդական անդամները։
Կրակ, ջուր, հող, օդ, երեխա, տուն:
աղետաբեր կրակ, անմահական ջուր, սուրբ հող, մաքուր օդ, անդաստիարակ երեխա, հարևանի տուն։
2. Տրված բառերին ում, ի՞նչ(ը), ինչի՞ն, ինչո՞վ հարցերին պատասխանող լրացումներ ավելացնելով՝ կազմի՛ր բառակապակցություններ: Ընդգծի՛ր գլխավոր և երկրորդական անդամները։
Սիրել, կտրտել, մատուցել, մոտեցնել, հանգստացնել:
սիրել արժեհամակարգը, կտրատել բանջարեղեն, մատուցել ուտելիք, մոտեցնել ուտելիքը, հանգստացնել մարդուն․
3. Տրված նախադասությունը համառոտի՛ր, դարձրո՛ւ վեց-յոթ բառանի նախադասության տարբերակներ: Քանի՞ նախադասություն է ստացվում:
Կապիկների մոտ կանգնած՝ ձագուկներին էի շոյում՝ հակառակ Բիլի շտապողականության:
4. Տրված նախադասությունը համառոտի՛ր և վեց-յոթ բառանի նախադասությունների տարբերակներ ստացիր:
Աղավնիները իրար առաջ պարծենում էին ՝ բացելով շագանակագույն թևերը։
Աղավնիները պարծենում էին՝ բացելով թևերը։
5․Գծերի փոխարեն գրել Մ կամ Ն:
Ռմբակոծել, բմբուլ, անբախտ, ամբողջովին, անբասիր, անբարտավան, ամբոխ, ամպագոռգոռ, ամփոփել, ինքնամփոփ, համբույր, ճամփա, ըմպանակ, անբավ, ամբար, անբիծ, ըմբոստ, ըմբռնել, բանբեր, անբարբառ, ըմբոշխնել, Մանվել, Սամվել, անփույթ, անբարյացակամ, ճամփորդ, անբերրի, բամբասել, բանսարկու, ճամպրուկ, անպաճույճ, շամփուր, սիմֆոնիա, անպատճառ, բանվոր, ամպշող, ճամբար, անպայման, ամպրոպ:
6․Բառաշարքերում գտնել և առանձնացնել հոմանիշների 6 զույգ:
ա.Կեղտ, գութ, եղեգնուտ, խիղճ, ավար, թախիծ, կարծիք, օրրան, մորմոք, թալան, իմաստ, հայրենիք, տեսակետ, աղտ:
բ.Ձու, նեցուկ, ճաճանչ, պայտ, թարթիչ, վիհ, աշտանակ, արտևանունք, օշարակ, ճրագակալ, անդունդ, ճառագայթ, հավկիթ, հենարան:
գ.Աքցան,տաղտուկ, խուճապ, գինարբուք, մորմոք, խրախճանք, արգելք, ահ, գուրգուրանք, երկյուղ, խոչընդոտ, գորով, տագնապ, ձանձրույթ:
7․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գոյականներ․
ա. վերելակ, հնչուն, փչակ
բ. շեշտակի, հանք, հնչուն
գ. արցունք, հայուհի, վայրէջք,
դ. ուղղակի, փափկասուն, փախուստ
Գործնական աշխատանք
1․Ա. և Բ. Նախադասությունները համեմատի՛ր և գրի՛ր տարբերությունները:
Ա. Ամերիկացի գիտնականների հետազոտություններից պարզվել է, որ մարդն օրական միջին հաշվով կես ժամ խոսում է:
Բ. Մարդն օրական խոսում է միջին հաշվով կես ժամ: Դա պարզվել է ամերիկացի գիտնականների հետազոտություններից:
Ա. Լեհական Ենջուվեյ փոքրիկ բնակավայրն ամբողջ Եվրոպայում հայտնի է եզակի ժամացույցների թանգարանով, որտեղ չորս հարյուր ժամացույց է ցուցադրված: Բ. Լեհական Ենջուվեյ փոքրիկ բնակավայրն ամբողջ Եվրոպայում հայտնի է եզակի ժամացույցների թանգարանով: Այնտեղ չորս հարյուր ժամացույց է ցուցադրված:
Ա. Դրանց մեջ է նաև արեգակնային մի ժամացույց, որը պատրաստվել է տասնվեցերորդ դարում: Բ. Դրանց մեջ է նաև արեգակնային մի ժամացույց: Դա պատրաստվել է տասնվեցերորդ դարում:
Ա. Թանգարանի այցելուներն անպայման մտնում են նաև գրադարան, որտեղ կարդում են ժամացույցների և նրանց պատմության մասին: Բ. Թանգարանի այցելուներն անպայման մտնում են նաև գրադարան: Այնտեղ կարդում են ժամացույցների և նրանց պատմության մասին:
- Պարզ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանունով միացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն (անհրաժեշտության դեպքում դրանցում որոշ փոփոխություննե՛ր արա):
Գառնուկը ջրհորում ինչ որ մի բան տեսավ: Դա դաշտում տեսնելիս կփախչեր: (ինչ որ)
Պապն այդ օրը պատմում էր այն: Ինչ որ աղջիկը դա վաղուց էր ուզում իմանալ: : (ինչ որ)
Մի բան ծածկում էր աղբյուրն ու գուռը: Ինչ որ ընկած էր քիչ հեռու, թափթփված էր ճյուղերի մեջ:
(ինչ, ինչ որ)
Մրջյունը մի ժամանակ մարդ էր: Որ զբաղվում էր հացահատիկի մշակությամբ: (որ)
Պայմանը այն էր:Որ գիքորը պիտի տունը մաքրեր, ամանները լվանար, ոտնամանները սրբեր: (որ) - Պարզ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ դերանունով միացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն (անհրաժեշտության դեպքում դրանցում որոշ փոփոխություննե՛ր արա):
Մի թռչունը չի կարող Եգիպտոս չվել:Քանի որ, Եգիպտոսի տեղը չգիտի (որովհետև կամ քանի որ)
Ամեն գարնան երկու հակառակորդների հանդիպումը դառնում էր ավելի վտանգավոր:Քանի որ, Ձմռան պարապությունից ավելի ուժ ու եռանդ ստացած՝ նրանք ավելի կատաղի էին դառնում: (որովհետև կամ քանի որ)
Առակագիր Եզոպոսը մի անգամ մտավ նավաշինարան: Որտեղ նավաշինարարներն սկսեցին նրան ծաղրել ու բարկացնել: (որտեղ)0
Պատանին գնաց ալևոր մարդու մոտ: Որպեսզի նրան հարցներ ճանապարհի մասին: (որպեսզի, որ)
Նավազը որդուն ուղարկեց ուսումնարան: Որպեսզի Քերականություն սովորի: (որ, որպեսզի)
4․Ըստ տրված կաղապարների՝ կազմի՛ր բարդ նախադասություններ:
Թեկուզ……………… , այնուամենայնիվ………..:
Թեպետ………………, սակայն………………….:
Չնայած որ………….., բայց………………………:
Թեև…………………., բայց և այնպես……………:
5․Տրված բառերում մեկ տառը փոխելով` ստացիր նոր բառ և բառարանի օգնությամբ տուր ստացված բառերի բացատրությունները:
Ականակիտ-ականակետ, այգաբաց-այգեբաց, անութ-անուշ, աշտանակ-աշտարակ, բամբիռ, բրդել-դրդել, գիրթ-կիրթ, թափոր-թափուր, խարամ-կարամ, կտրիճ-կտրիչ, հարել-կարել, հերկել-ներկել, հրատարակել-հրապարակել, մահիկ-մատիկ, մույթ-փույթ, շաղախ-շաղալ, շեղբ-շեղջ, սկահակ, տարեգրություն:
Դերենիկ Դեմիրճյանի Ավելորդը
Այս պատմվածքը մի վաճառականի մասին էր, ով իր ամբողջ կյանքում աշխատ էլ էր և հավաքել էր մեծ հարստություն: Երբ վտանգ կար, որ թուրքերը կմտնեին իրենց գյուղ, նա որոշեց իր ընտանիքին վերցն էլ և փախչել: Նրա քույրը հաշմանդամ էր և նա իր քրոջ փոխարեն իր հետ վերցրեց մի տոպրակ ավել ալյուրח մտածելով, որ նրան ալյուրը ավելի է պետք գալու քան իր քույրը: Վաճառականը շատ եսասեր էր և անխիղճ: Վաճառականի անունը Հաճի Աղա էր: Վաճառականը ամբողջ կյանքում իրեն չներեց իր սխալ քայլի համար: Պատմվածքն այն մարդկանց մասին է, ովքեր շատ եսասեր էին: Իմ կարծիքով ստեղծագուրծության վերնագիրը շատ համպատասխան էր պատմվածքին, որովհետև վածառականը իր քրոջը ավելորդ համարելով չտարավ իր հետ ավելի ապահով վայր: Ես կառաջարկեի այս պատմվածքի անունը լիներ <<Եսասերը>>: Իմ կարծիքով հեղինակի ասելիքը այն է, որ առաջին տեղում պետք է լինի քո ընտանիքը և հետո նոր մյուս բաները ու պետք չէ, որ քո եսասիրության պատճառով կործանվի մյուսի կյանքը:
Իրանի արդիականացման փորձերը և Օսմանյան կայսրությունը
Օսմանցիների պարտությունները 18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին ստիպեց նրանց բարեփոխումներ իրականացնել՝ մոդեռնիզացնելով պետությունը, որը կոչվեց Թանզիմաթ: Բարեփոխումների արդյունքում օսմանյան բանակը դարձավ առավել մարտունակ, չնայած տարածքային կորուստների, հատկապես Բալկաններում, որտեղ ստեղծվեցին մի քանի անկախ պետություններ: Կայսրությունը դաշինք կնքեց Գերմանիայի հետ 20-րդ դարի սկզբին` հույս ունենալով խուսափել դիվանագիտական մեկուսացումից, որը առաջ էր եկել տարածքային կորուստներից հետո և այսպիսով միացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմին Կենտրոնական ուժերի կողմից: Մինչ կայսրությունը կռվում էր արտաքին թշնամիների դեմ, երկրի ներսում նույնպես իրավիճակը պայթյունավտանգ էր, հատկապես արաբական տարածքներում ապստամբություններ սկսվեցին: Այս ժամանակ Օսմանյան կայսրությունը որոշեց ազատվել քրիստոնյա փոքրամասնություններից` կազմակերպելով հայերի, ասորիների և պոնտական հույների ցեղասպանությունները:
About space
General relativity, also known as the general theory of relativity, is the geometric theory of gravitation published by Albert Einstein in 1915 and is the current description of gravitation in modern physics. General relativity generalizes special relativity and refines Newton’s law of universal gravitation, providing a unified description of gravity as a geometric property of space and time or four-dimensional spacetime. In particular, the curvature of spacetime is directly related to the energy and momentum of whatever matter and radiation are present. The relation is specified by the Einstein field equations, a system of partial differential equations.
Some predictions of general relativity differ significantly from those of classical physics, especially concerning the passage of time, the geometry of space, the motion of bodies in free fall, and the propagation of light. Examples of such differences include gravitational time dilation, gravitational lensing, the gravitational redshift of light, the gravitational time delay and singularities/black holes. The predictions of general relativity in relation to classical physics have been confirmed in all observations and experiments to date. Although general relativity is not the only relativistic theory of gravity, it is the simplest theory that is consistent with experimental data. Unanswered questions remain, the most fundamental being how general relativity can be reconciled with the laws of quantum physics to produce a complete and self-consistent theory of quantum gravity; and how gravity can be unified with the three non-gravitational forces—strong, weak, and electromagnetic forces.
Einstein’s theory has important astrophysical implications. For example, it implies the existence of black holes—regions of space in which space and time are distorted in such a way that nothing, not even light, can escape—as an end-state for massive stars. There is ample evidence that the intense radiation emitted by certain kinds of astronomical objects is due to black holes. For example, microquasars and active galactic nuclei result from the presence of stellar black holes and supermassive black holes, respectively. The bending of light by gravity can lead to the phenomenon of gravitational lensing, in which multiple images of the same distant astronomical object are visible in the sky. General relativity also predicts the existence of gravitational waves, which have since been observed directly by the physics collaboration LIGO. In addition, general relativity is the basis of current cosmological models of a consistently expanding universe.
Widely acknowledged as a theory of extraordinary beauty, general relativity has often been described as the most beautiful of all existing physical theories.
Սարգիս Գրիգորյան 