1-T
2-F
3-T
4-F
5-F
6-F
Ex. 2/d,e
2 How many emails are writen every day?
3 Chocolate is sold in almost every country in the world.
4 Rice isn’t grown in England, but it is grown in Spain.
5 How most emails are sent from home computers?
6 Ferrari cars are made in Italy.
2 The litter is picked up every morning.
3 A lot of trees are cut down every year.
4 Too much water is wasted.
5 Thousand letters are delivered.
6 Are successful films made in Hollywood?
Ex. 2/c,d
2 Daniel and Sophie was playing table tennis.
3 Samuel was not siting on the teacher’s desk.
4 Ken was writing a text message.
5 Lisa was dreaming amout day on the beach
1 B: I was waiting for my sister. She is buying something in a shop.
2 A: Who was talking to you to when I phones you?
B: It was my brother. He was telling me about a film he saw on TV.
3 A: His parents were living in England when he was born?
B: No, they were living in Paris. His father was working as an architect.
4 A: Were you watching TV when I called last night?
B: No, I wasn’t. I was reading a magazine.
5 A: Who was you having lunch when I saw you yesterday?
B: With Jane. She’s a friend of mine. We were talking about you!
6 A: Were you playing tennis yesterday afternoon?
B: No, I wasn’t playing tennis, I was doing homework.
7 A: What were they wearing for school yesterday? Their school uniform?
B: No, they were not wearing their school uniform, they were wearing jeans and T-shirts.
Safeguard and Improve Your Environment
Vocabulary Questions
1. What does «safeguard» mean?
a) to put a lock on a door
b) to take care of and protect
c) to watch carefully
d) to learn about
2. What does «environment» mean?
a) the place where you live
b) a forest
c) the way you feel
d) a garden
3. What does «cooperate» mean?
a) to think about an important problem
b) to ask for help
c) to work together
d) to do something for yourself
Grammar Questions
1. The roof is full —— trash.
a) on
b) to
c) with
d) of
2. Now the building is a much ________ place to live.
a) nice
b) nicer
c) nicest
d) more nice
3. The neighbors help take care ________ the plants in the garden.
a) to
b) of
c) about
d) for
How born Azerbaijan
The Azerbaijan Democratic Republic proclaimed its independence from the Russian Empire in 1918 and became the first secular democratic Muslim-majority state. In 1920, the country was incorporated into the Soviet Union as the Azerbaijan Soviet Socialist Republic. The modern Republic of Azerbaijan proclaimed its independence on 30 August 1991, shortly before the dissolution of the USSR in the same year. In September 1991, the Armenian majority of the disputed Nagorno-Karabakh region seceded to form the Republic of Artsakh. The region and seven surrounding districts, internationally recognized as part of Azerbaijan pending a solution to the status of the Nagorno-Karabakh through negotiations facilitated by the OSCE, became de facto independent with the end of the First Nagorno-Karabakh War in 1994. Following the 2020 Nagorno-Karabakh war, the seven districts and parts of Nagorno-Karabakh were returned to Azerbaijani rule.
Azerbaijan is a unitary semi-presidential republic. It is one of six independent Turkic states and an active member of the Turkic Council and the TÜRKSOY community. Azerbaijan has diplomatic relations with 182 countries and holds membership in 38 international organizations, including the United Nations (since 1992), the Council of Europe, the Non-Aligned Movement, the OSCE, and the NATO Partnership for Peace (PfP) program. It is one of the founding members of GUAM, the Commonwealth of Independent States (CIS) and the Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons. Azerbaijan also holds observer status in the World Trade Organization.
While around 97% of the population is Muslim, the Constitution of Azerbaijan does not declare an official religion and all major political forces in the country are secularist. Azerbaijan is a developing country and ranks 87th on the Human Development Index. It has a high rate of economic development and literacy, as well as a low rate of unemployment. However, the ruling party, the New Azerbaijan Party, in power since 1993, has been accused of authoritarian leadership and the deterioration of the country’s human rights record, including increasing restrictions on civil liberties, particularly on press freedom and political repression.
The Sasanian Empire turned Caucasian Albania into a vassal state in 252, while King Urnayr officially adopted Christianity as the state religion in the 4th century. Despite Sassanid rule, Albania remained an entity in the region until the 9th century, while fully subordinate to Sassanid Iran, and retained its monarchy. Despite being one of the chief vassals of the Sasanian emperor, the Albanian king had only a semblance of authority, and the Sasanian marzban (military governor) held most civil, religious, and military authority.
Ադրբեջանի ժողովրդավարական հանրապետությունը հռչակեց իր անկախությունը Ռուսաստանի կայսրությունից 1918 թ. և դարձավ առաջին աշխարհիկ ժողովրդավարական մահմեդական մեծամասնություն ունեցող պետությունը: 1920-ին երկիրը ներառվեց Խորհրդային Միություն ՝ որպես Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն: Ադրբեջանի Հանրապետությունը հռչակեց իր անկախությունը 1991 թ. Օգոստոսի 30-ին, նույն թվականին ԽՍՀՄ կազմալուծումից անմիջապես առաջ: 1991-ի սեպտեմբերին վիճահարույց Լեռնային Ղարաբաղի շրջանի հայկական մեծամասնությունն առանձնացավ ՝ կազմավորելով Արցախի Հանրապետությունը: Տարածաշրջանը և հարակից յոթ շրջանները, որոնք միջազգային մասշտաբով ճանաչվել են որպես Ադրբեջանի մաս, մինչև ԵԱՀԿ-ի դյուրացված բանակցությունների միջոցով Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի լուծումը, Առաջին Լեռնային արաբաղի ավարտով անկախացան: Ղարաբաղյան պատերազմ 1994 թ.-ին: Լեռնային Ղարաբաղի 2020 թ. Պատերազմից հետո Լեռնային Ղարաբաղի յոթ շրջաններն ու մասերը վերադարձվեցին Ադրբեջանի իշխանությանը:
Ադրբեջանը ունիտար կիսանախագահական հանրապետություն է: Այն վեց անկախ թուրքական պետություններից մեկն է և Թուրքական խորհրդի և TÜRKSOY համայնքի ակտիվ անդամ է: Ադրբեջանը դիվանագիտական հարաբերություններ ունի 182 երկրների հետ և անդամակցում է 38 միջազգային կազմակերպությունների, այդ թվում ՝ ՄԱԿ-ին (1992-ից), Եվրոպայի խորհրդին, Չմիավորման շարժմանը, ԵԱՀԿ-ին և ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» (PfP) ծրագրերին: Այն ՎՈՒԱՄ-ի, Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) և Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպության հիմնադիր անդամներից է: Ադրբեջանը դիտորդի կարգավիճակ ունի նաև Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունում:
Չնայած բնակչության 97% -ը մահմեդական է, Ադրբեջանի Սահմանադրությունը չի հայտարարում պաշտոնական կրոն, և երկրի բոլոր հիմնական քաղաքական ուժերը աշխարհիկ են: Ադրբեջանը զարգացող երկիր է և Մարդկային զարգացման ինդեքսում զբաղեցնում է 87-րդ տեղը: Այն ունի տնտեսական զարգացման և գրագիտության բարձր մակարդակ, ինչպես նաև ցածր գործազրկություն: Այնուամենայնիվ, իշխող կուսակցությունը ՝ «Նոր Ադրբեջան» կուսակցությունը, որը 1993 թ.-ից գտնվում է իշխանության մեջ, մեղադրվում է ավտորիտար ղեկավարության և երկրի մարդու իրավունքների վիճակի վատթարացման մեջ, ներառյալ քաղաքացիական ազատությունների, մասնավորապես մամուլի ազատության և քաղաքական բռնաճնշումների աճող սահմանափակումները: >
Սասանյան կայսրությունը 252 թվականին Կովկասյան Ալբանիան վերածեց վասալ պետության, մինչդեռ Ուրնայր թագավորը 4-րդ դարում քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն պաշտոնապես ընդունեց: Չնայած Սասանյանների իշխանությանը, Ալբանիան մինչև IX դարը մնաց որպես սուբյեկտ տարածաշրջանում, մինչդեռ ամբողջովին ենթարկվում էր Սասանյան Իրանին և պահպանում էր իր միապետությունը: Չնայած Սասանյան կայսեր գլխավոր վասալներից մեկը լինելուն, Ալբանիայի թագավորն ուներ միայն լիազորությունների տեսք, իսկ Սասանյան մարզբանը (ռազմական նահանգապետ) տիրում էր քաղաքացիական, կրոնական և ռազմական առավելագույն իշխանություններին:
Նապոլեոն Բոնապարտ
Նապոլեոն Բոնապարտը ծնվել է կորսիկացի ազնվական փաստաբանի ընտանիքում: 1784 թ-ին ավարտել է Բրիենի ռազմական դպրոցը, 1784–85 թթ-ին սովորել է Փարիզի ռազմական դպրոցում: Ծառայությունն սկսել է 1785 թ-ին, Վալանսում` որպես հրետանային գնդի կրտսեր լեյտենանտ: Ռազմական բացառիկ ընդունակությունների շնորհիվ 8 տարում դարձել է գեներալ: Աչքի է ընկել Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ. 1793 թ-ին խռովարար միապետականների տևականորեն պաշարած Տուլոնն ազատագրվել է նրա մշակած պլանով, որի համար 24-ամյա կապիտանն ստացել է բրիգադի գեներալի կոչում:1795 թ-ի հոկտեմբերի 5-ին Փարիզում միապետական խռովության ջախջախումից հետո նշանակվել է Փարիզի կայազորի պետ, ապա՝ ֆրանսիական բանակի գլխավոր հրամանատար՝ իտալական արշավանքի ժամանակ: 1798– 1801 թթ-ի Բոնապարտի գլխավորած եգիպտական արշավանքն ավարտվել է անհաջողությամբ: Օգտվելով Դիրեկտորիայի (Առաջին հանրապետության կառավարությունը 1795–99 թթ-ին) թուլությունից և հենվելով ֆրանսիական բուրժուազիայի ազդեցիկ շրջանների վրա՝ Նապոլեոնը 1799 թ-ի նոյեմբերի 9-ին (հանրապետության օրացույցով՝ Բրյումերի 18-ին) պետական հեղաշրջում է արել. հաստատել է կոնսուլության վարչակարգ և իր ձեռքում կենտրոնացրել երկրի ողջ իշխանությունը: 1802 թ-ին Նապոլեոնը նշանակվել է ցկյանս կոնսուլ, իսկ 1804 թ-ին թագադրվել կայսր՝ Նապոլեոն I անունով: Նապոլեոն I-ն ուժեղացրել է իր անձնական իշխանությունը, զուգահեռաբար բարեփոխումներ արել. 1800 թ-ին հիմնադրել է Ֆրանսիական բանկն ու ստեղծել դրամական նոր միավոր՝ ֆրանկը, ընդունել օրենսգրքեր (կոդեքսներ): Նապոլեոն I-ը միմյանց հետևից պարտության է մատնել եվրոպական երկրների ռազմաքաղաքական դաշինքներին: Մարենգոյի (1800 թ.), Աուստեռլիցի (1805 թ., ռուս-ավստրիական բանակների դեմ), Ենայի (1806 թ.), Վագրամի (1809 թ.) և այլ ճակատամարտերում հաղթելուց հետո դարձել է գրեթե ողջ Եվրոպայի տիրակալ (բացառությամբ՝ Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի): Կայսրը որոշել էր ներխուժել նաև Անգլիա: Սակայն 1805 թ-ի հոկտեմբերի 21-ին անգլիացի նշանավոր ծովակալ Նելսոնը Տրաֆալգար հրվանդանի մոտ դաժան պարտության է մատնել ֆրանս-իսպանական նավատորմին: Նվաճելով Լեհաստանը՝ Նապոլեոն I-ը հասել է Ռուսաստանի սահմանները: Ռուսաց Ալեքսանդր I կայսեր հետ Տիլզիտ փոքրիկ քաղաքի մոտ 1807 թ-ի հուլիսի 7-ին պայմանագիր է կնքել Մեծ Բրիտանիայի դեմ. Ռուսաստանը պարտավորվել է միանալ Անգլիայի ցամաքային շրջափակմանը: Ֆրանսիան ազատ գործելու հնարավորություն է ստացել Եվրոպայի մեծ մասում, Ռուսաստանը՝ Եվրոպայի հյուսիսում և հարավ-արևելքում:1800–11 թթ-ին Նապոլեոնի կայսրությունը հասել է հզորության գագաթնակետին:1812 թ-ի հունիսի 12-ին, առանց պատերազմ հայտարարելու, ներխուժել է Ռուսական կայսրության տարածքը: Նապոլեոն I-ի դեմ պատերազմին մասնակցել են երկրի կադրային բանակը, եվրոպական Ռուսաստանի ողջ բնակչությունը. ռուսների համար այն դարձել է հայրենական պատերազմ: Օգոստոսի 8-ին ռուսական բանակի գլխավոր հրամանատար է նշանակվել Միխայիլ Կուտուզովը: 1812 թ-ի օգոստոսի 26-ին Բորոդինոյի (Մոսկվայից 124 կմ արևմուտք) վճռորոշ ճակատամարտում Նապոլեոն I-ին չի հաջողվել հաղթել ռուսական բանակին:Մոսկվան թշնամուն հանձնելուց հետո Կուտուզովը, համալրելով բանակը, անցել է հակահարձակման և ֆրանսիացիներին ստիպել է նահանջել իրենց իսկ ավերած ճանապարհով: Բերեզինա գետի մոտ շրջապատել է ֆրանսիացիներին, իսկ գետանցումից (նոյեմբերի 14–16) հետո նապոլեոնյան «Մեծ բանակը» դադարել է գոյություն ունենալուց: Նոյեմբերի 23-ին Նապոլեոն I-ը հրամանատարությունը հանձնել է մարշալ Հովակիմ Մյուրատին և մեկնել Փարիզ: Ռուսական զորքերը նոյեմբերի 28-ին գրավել են Վիլնոն (այժմ՝ Վիլնյուս): Ֆրանսիական բանակն այդ պատերազմում կորցրել է 550 հզ. զինվոր:Ֆրանսիայում Նապոլեոնն արագ կազմավորել է նոր բանակ՝ պատերազմը շարունակելու և պատվավոր հաշտություն կնքելու նպատակով: Սակայն հակաֆրանսիական ռազմաքաղաքական դաշինքի (6-րդ) ուժերը 1813 թ-ի հոկտեմբերի 16–18-ը գերմանական Լայպցիգ քաղաքի մերձակայքում տեղի ունեցած «ժողովուրդների ճակատամարտում» վերջնականապես ջախջախել են Նապոլեոնի բանակը: 1914 թ-ի մարտի 31-ին դաշնակիցների զորքերը Ալեքսանդր I-ի և Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ-Վիլհելմ III-ի գլխավորությամբ մտել են Փարիզ: Նապոլեոն I-ը հրաժարվել է գահից, բայց պահպանել է իր տիտղոսներն ու կոչումները և որպես տիրույթ ստացել Էլբա կղզին (Միջերկրական ծովում): Ֆրանսիայում, ի դեմս Լուի XVIII-ի, վերականգնվել է 1792 թ-ին տապալված Բուրբոնների արքայատոհմը, որը համընդհանուր դժգոհություն է առաջացրել երկրում: 1815 թ-ի գարնանը Նապոլեոն I-ը փոքրաթիվ զորաջոկատով մտել է Ֆրանսիա, անհավանական արագությամբ աճող զորքով գրավել Փարիզը և վերականգնել կայսրությունը: Սակայն գահակալել է ընդամենը 100 օր: Դաշնակիցները Վաթեռլոոյի (բնակավայր Բրյուսելից 20 կմ հարավ) ճակատամարտում 1815 թ-ի հունիսի 10-ին ջախջախել են ֆրանսիացիներին: 1815 թ-ի հունիսի 22-ին Նապոլեոն I-ը վերջնականապես գահընկեց է արվել և աքսորվել Ատլանտյան օվկիանոսի Սբ Հեղինե կղզի (որպես անգլիացիների գերի), որտեղ և վախճանվել է: 1840 թ-ին նրա աճյունը տեղափոխվել է Փարիզ և ամփոփվել Հաշմանդամների տանը:Նապոլեոն Բոնապարտի կյանքի և գործունեության վերաբերյալ լույս են տեսել բազմաթիվ ու բազմալեզու գրքեր: Առավել հայտնի են Եվգենի Տառլեի «Նապոլեոնի արշավանքը Ռուսաստան, 1812 թիվ», Ալբերտ Մանֆրեդի «Նապոլեոն Բոնապարտ», Ստենդալի «Նապոլեոն» երկերը (հայերեն՝ 1939, 1975 և 1985 թթ.): Նապոլեոն Բոնապարտի և հայերի առնչությունների մասին են կայսեր թիկնապահ Ռուստամի (Խաչատուրյան Ռոստոմ) հուշերը, որը ֆրանսերենից Գրիգոր Ջանիկյանի թարգմանությամբ 1997 թ-ին լույս է ընծայվել «Իմ կյանքը Նապոլեոնի հետ: Հայազգի մամլուք Ռուստամի ճշմարտապատում հուշերը» խորագրով:Տես նաև Բաստիլ, Կուտուզով Միխայիլ Իլարիոնովիչ, Մխիթարյան միաբանություն, Ռուսաստան
Առաջադրանքներ «Արտիստը» պատմությունից
Առաջադրանքներ
1. Բացատրի՛ր բառերը՝ կացարան, կենցաղ, մենակեց, արտիստ, յուր:
կացարան-Կենալու՝ մնալու՝ ապրելու տեղ, բնակարան:
կենցաղ-1. Կյանքի ընդհանուր կացութաձևը, որևէ ժողովրդի՝ որոշակի սոցիալական խմբի ևն սովորությունների և բարքերի ամբողջությունը, ինչպես նաև ամենօրյա ապրելու ձևը և բովանդակությունը, ապրելակերպ, ապրուստ, նիստուկաց, բարք:
2. Առօրյա՝ առտնին կյանք:
յուր-Ինքն դերանվան հնաձև սեռական հոլովը, իր:
մենակեց-մենակ ապրող
2. Կարդա՛ և բացատրի՛ր ընդգծված արտահայտությունը՝
Արդարև, հիվանդի աչքերի մեջերևում էր եսամոլի հոգի, թեև գեղեցիկ էին այն աչքերը և դեռ բավական վառվռուն` մոտհիսուն տարեկան կնոջ թառամած դեմքի վրա:-50 տարեկան կին էր,սակայն ածքերից երևում էր,որ եսամոլ եր,որքան էլ,որ նարա աչքերը լինեյին գեղեցիկ:
3. Դուրս գրի՛ր Լևոնին բնութագրող տողերը:
Մոտ 16—17 տարեկան մի պատանի էր, նիհար, գունատ դեմքով, կուրծքը փոքր—ինչ ներս ընկած: Հագած էր մուգ կապտագույն գոտևոր, կարճ բաճկոն, որի կուրծքը զարդարված էր ասրյա խաչաձև ծոպերով և նույն գույնի նեղ վարտիք:
Նա իսկական արտիստ է, այո, հոգով, սրտով, արյունով, ամբողջ էությամբ արտիստ:
(Երկու ամիս չանցած` մանուկն արհեստանոցից փախչում ուսումնարան: Բարի մարդիկ տալիս են նրա ուսումնավարձը: Նա սովորում է գրել—կարդալ: Այրին հանձնում է նրան հագուստեղենի վաճառատուն: Մանուկը չի մնում այնտեղ: Մի աներևույթ ձեռք մղում է նրան դեպի թատրոն: Նա դառնում է աֆիշներ բաժանող` օրական հիսուն կոպեկով և թատրոնների վերնահարկը բարձրանալու իրավունքով:
Անցնում է կուլիսների հետևը, կամաց—կամաց ծանոթանում արտիստական աշխարհի հետ: Այժմ բոլոր արտիստները ճանաչում են նրան, բոլորին նա ծառայություններ է անում, և բոլորը սիրում են նրան յուր հեզության և աշխուժության համար: Նա ոչ մի ներկայացում բաց չի թողնում, մանավանդ իտալական խմբի ներկայացումները: Նա ցերեկներն էլ թատրոնումն է կամ նրա շուրջը:)
Նա ազնիվ է որպես նորածին և զգայուն` որպես քնարի լար,— արտասանեց բարիտոնը:
Համառ ես, Լևոն, համառ
այս պատանու բերանով խոսում է ինքը երաժշտական բնազդը և դիտողական ձիրքը:
Երգելու համար ձայն չունիմ:
4. Պատմվածքից գտի՛ր և դուրս գրի՛ր ոչ հայերեն բառերն ու արտահայտությունները, գրի՛ր հայերեն տարբերակները:
5. Ինչո՞ւ էին Լևոնին ,,արտիստ,, ասում: Ինչպիսի՞ մարդուն կհամարեիր արտիստ:
Լևոնին համարում էին արտիստ քանի որ նա իրոք լավ նվագել գիտեր,հետո թատրոնում մեծ աշխատանքներ էր կատարում:
Արտիստ է այն մարդը,ով իր հոգու մեջ գիտի բնության գինը և ունի հոգևոր արժեքներ ու տարբերվում է մնացածից իր մտքի խորությամբ:
6. Բնութագրի՛ր Լևոնին:
Լևոնը համառ,բարի,հպարտ,խորը միտք ունեցող տնա էր:
7. Ներկայացրու Լևոնի հոգեվիճակը՝ օգտագործելով պատմվածքի բառերն ու արտահայտությունները:
Նրա հոգևիճակը միշտ անկայուն է եղել:Պատմվածքի առաջին մասում նա իր մոր և թատրոն գնալու համար էր մտքերող խառը,իսկ 2-րդ հատվածոըմ Լուիզայի:
8. Լևոնին համեմատի՛ր Նար-Դոսի ,,Ես և նա,, պատմվածքի հերոսի հետ:
Իրականումմի փոքր նմանություն կա:Երկու պատմվածքներում էլ տղաները կորցնում են իրենց սիրելի աղջիկներին նրանձ տեսնելով ուրիշ տղամարդու հետ:Սակայն պատմվածքները ինչ որ չափով իրարից տարբերվում են:Ես և Նա-ի մեջ աղջիկը ասել էր,որ մահը անգամ չի բաժանի իրենց:Իսկ այս ստեղծագործության մեջ Լուիզան նման բան չէր ասել:
Լևոնիը կարելի էասել նման է Նարդոսի Ես և Նա պատմվածի հերոսին այնքանով,որ սիրելիին կորցրել է նրան տեսնելով ուրիշի հետ:
9. Պատմվածքից դուրս գրի՛ր փոխաբերական իմաստ ունեցող նախադասությունները և բացատրի՛ր:
10. Փոքրիկ հետազոտություն իրականացրու ժամանակակից թատրոնների և ներակայացումների մասին. ինչպիսի թատրոններ կան, ինչպիսի ներկայացումներ են բեմադրվում, ովքեր են այցելում թատրոն, ինչո՞ւ:
Check your progress
2 I will phone Mike if he doesn’t arrive before 10 o’clock.
3 If you speak very fast, they won’t understand you.
4 If Marco phones tonight will you tell him I’m at Sally’s house.
5 Your parents won’t know if you don’t tell them.
2 doesn’t she?
3 is he?
4 aren’t we?
5 aren’t they?
6 has she?
2 B: No thanks, I have already had some.
3 Have you bought your sister a present yet?
4 We have already finished our homework.
5 Has Marta seen the film yet?
Lift — elevator
Lorry — truck
Rubbish — garbage
Pavement — sidewalk
2. When something is wet it is moist.
3.
4. You can recycle glass, paper and plastic
5. Please pit your rubbish in the bin.
6. Pleas turn off the TV. Don’t waste electricity!
7. There’s a lot of litter here on the streer- let’s pick it up.
8. There’s a very large rain forest in the Amazon.
9. My bike’s very dirty, so I’m going to clean it.
Գործնական աշխատանք (շարունակություն)
Մեծ կիսագնդեր
Մարդու ուղեղում կան գոյացություններ, որոնք բացակայում են կենդանիների ուղեղում։ Միաժամանակ որոշ բարձրագույն ֆունկցիաներ կատարվում են կիսագնդերի մեկի մասնակցությամբ։ Ձախ կիսագնդի ճակատային բլթում գտնվում է խոսքի շարժողական կենտրոնը, որը կարգավորում է խոսքին մասնակցող մկանների համաձայնեցված գործունեությունը։ Այս կենտրոնի քայքայումից առաջանում է համրություն։ Քունքային բլթում տեղադրված է բառերի իմաստը հասկանալու կենտրոնը։ Նրա վնասումից զարգանում է խոսքի լսողության խլություն։ Գրելու կենտրոնը տեղադրված է ճակատային բլթի հետին մասում, իսկ կարդալու կենտրոնը՝ գագաթային բլթի անկյունային գալարում։ Աջ կիսագունդը մասնակցում է պատկերավոր մտածողության գործընթացներում (դեմքերի ճանաչում, երաժշտական և գեղարվեստական գործունեություն)։
Մեծ կիսագնդերի սպիտակ նյութում տեղակայված հիմային կորիզները մասնակցում են շարժումների կազմակերպմանն ու կարգավորմանը։ Որոշ կորիզների վնասվելուց առաջանում է սակավաշարժություն, գլխի ու վերջույթների մկանների դող, քայլելիս խանգարվում են փոխհամաձայնեցված շարժումները։
Մաշկամկանային զգայության գոտին տեղավորված է գլխուղեղի կեղևի հետին կենտրոնական գալարում և ազդակներ է ստանում մարմնի հակառակ կեսից։ Այս գոտու հիմնական մակերեսը զբաղեցնում են ձեռքերից, կոկորդից ու լեզվից հաղորդվող ազդակներն ընկալող նեյրոնները, որը պայմանավորված է վարքագծում տվյալ օրգանի նշանակությունը։ Շարժողական գոտին զբաղեցնում է առջևի կենտրոնական գալարի շրջանը, որի մեծությունն ուղիղ համեմատական է ոչ թե մկանների զանգվածին, այլ շարժումների բարդությանը։ Շարժողական գոտու գրգռումն ուղեկցվում է մարմնի հակառակ կեսի շարժումներով, իսկ մեծ մակերեսով նրա ախտահարումն առաջացնում է կաթված։
Տեսողական գոտին տեղադրված է ծոծրակային բլթում։ Նրա նեյրոնների քանակը գերազանցում է այլ զգայական կենտրոնների նեյրոններին։ Այս գոտու որոշ նեյրոնների վնասվելը հանգեցնում է կուրության, իսկ նեյրոնների մեկ այլ խմբի վնասվածքի դեպքում տեսողության պահպանում է, բայց անհետանում է տեսողական հիշողությունը։ Լսողական գոտին տեղադրված է քունքային բլթում։ Նրա երկկողմանի հեռացումն առաջացնում է խլություն։ Հոտառական գոտին տեղադրված է քունքային բլթի ներսի մակերեսին։ Համի զգայարանի ներկայացուցչությունը գտնվում է հետին կենտրոնական գալարի ստորին մասում, որտեղ ուրվագծվում է բերանի խոռոչի ու լեզվի զգայությունը։ Մեծ կիսագնդերի ճակատային և գագաթային բլթերում գտնվող նեյրոններն իրականացնում են տրամաբանական, մտածողության, հիշողությունը, վարքի նպատակահարմար ռեակցիաներ։
Սարգիս Գրիգորյան 